Căng thẳng Mỹ–Iran đang vượt qua ngưỡng “đối đầu kiểm soát” để tiến gần hơn tới một trạng thái rủi ro cao, nơi quân sự và ngoại giao vận hành song song nhưng không còn bổ trợ cho nhau một cách rõ ràng.
“Nội dung được biên tập, phân tích và xuất bản bởi BestSC”
Tại tâm điểm là Eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển năng lượng toàn cầu. Mỹ lựa chọn cách tiếp cận 2 mũi: vừa triển khai hiện diện quân sự nhằm mở lại dòng chảy hàng hải, vừa đẩy mạnh vận động ngoại giao tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để tạo tính chính danh cho các hoạt động can thiệp.
Tổng thống Donald Trump công bố sáng kiến “hướng dẫn” tàu thương mại đi qua Hormuz, một động thái mang tính thử nghiệm hơn là kiểm soát tuyệt đối. Trên thực địa, Mỹ đã hỗ trợ một số tàu mang cờ nước này đi qua eo biển, đồng thời đặt các tàu khu trục và lực lượng không – hải quân vào trạng thái sẵn sàng cao.
Nhưng phản ứng từ phía Iran cho thấy bức tranh hoàn toàn khác. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran không chỉ phủ nhận việc eo biển đã “mở lại”, mà còn phát tín hiệu răn đe rõ ràng: mọi hoạt động hàng hải không có sự phối hợp với Tehran đều có thể trở thành mục tiêu quân sự. Trên thực tế, các báo cáo từ phía Mỹ cho thấy đã xuất hiện các vụ phóng tên lửa hành trình và máy bay không người lái nhằm vào tàu thương mại và lực lượng hải quân, dù phần lớn đã bị đánh chặn.
Tướng Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, mô tả tình hình như một chuỗi va chạm “có kiểm soát”, trong đó Mỹ tuyên bố chỉ hành động mang tính phòng thủ. Tuy nhiên, việc lực lượng Mỹ bắn hạ nhiều tàu nhỏ của Iran cho thấy ranh giới giữa phòng thủ và leo thang đang ngày càng mờ đi.
Ở một lớp sâu hơn, đây không chỉ là câu chuyện an ninh hàng hải. Mỹ đang cố gắng xây dựng một “liên minh chức năng” nơi các quốc gia có năng lực rà phá thủy lôi như Đức hay các nước Bắc Âu tham gia mở lại tuyến vận tải, nhưng cần một nghị quyết từ Liên Hợp Quốc để hợp pháp hóa hành động. Điều này phản ánh một thực tế: vấn đề không nằm ở năng lực quân sự, mà ở niềm tin thị trường.
Các công ty vận tải và bảo hiểm vẫn đứng ngoài cuộc. Khi chi phí rủi ro có thể lên tới hàng trăm triệu USD mỗi chuyến hàng, việc Hormuz “mở cửa trên danh nghĩa” không đồng nghĩa với việc dòng chảy thương mại sẽ quay trở lại.
Trong khi đó, Iran mở rộng phạm vi gây áp lực, với các động thái quân sự được cho là đã lan sang các khu vực ven biển của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Thông điệp từ Tehran nhất quán: bất kỳ nỗ lực đơn phương nào nhằm tái lập trật tự hàng hải mà không có sự chấp thuận của họ đều sẽ bị đáp trả.
Về mặt chiến lược, Mỹ tuyên bố đã thiết lập “ô dù an ninh” tại Hormuz, thậm chí một số quan chức còn nói đến “quyền kiểm soát tuyệt đối”. Nhưng thị trường và các đối tác quốc tế dường như chưa bị thuyết phục. Khi một bên tuyên bố kiểm soát, bên còn lại đe dọa khai hỏa, thực tế là không bên nào thực sự kiểm soát tình hình.
Điều đáng chú ý là cả hai phía vẫn giữ một mức độ kiềm chế nhất định: Mỹ tránh gọi đây là chiến dịch tấn công, còn Iran chưa đóng hoàn toàn eo biển. Nhưng chính trạng thái “lưng chừng” này lại là yếu tố khiến rủi ro leo thang trở nên khó dự đoán nhất.
Ở thời điểm hiện tại, Hormuz không hoàn toàn bị phong tỏa, nhưng cũng chưa thực sự được mở lại. Và trong khoảng xám đó, thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục định giá rủi ro không phải dựa trên những gì đã xảy ra, mà dựa trên những gì có thể xảy ra tiếp theo.
Bài viết đến đây là hết, chúc bạn đọc ngày làm việc hiệu quả và hạnh phúc!
