Tín hiệu từ Washington cho thấy một cánh cửa ngoại giao hiếm hoi đang hé mở. Theo các quan chức Mỹ, tiến trình đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine đã giải quyết được khoảng 90% các vấn đề cốt lõi, phần còn lại nằm ở những chi tiết nhạy cảm nhất: an ninh, lãnh thổ và cơ chế bảo đảm thực thi. Con số 90% không chỉ mang tính kỹ thuật. Nó phản ánh cảm nhận rằng cuộc chiến kéo dài gần ba năm có thể đang đi tới điểm uốn lịch sử.
Nội dung được biên tập và xuất bản bởi BestSC
Điểm đáng chú ý là các cuộc thảo luận then chốt không diễn ra ở Kyiv hay Moscow, mà tại Berlin, một biểu tượng địa chính trị gợi nhớ đến thời khắc châu Âu tái cấu trúc sau Chiến tranh Lạnh. Mỹ, Ukraine và các đồng minh NATO đã làm việc ở “cấp độ kỹ thuật”, thống nhất khung một kế hoạch hòa bình 20 điểm sửa đổi, trước khi trình lên các trung tâm quyền lực cao nhất.
Cốt lõi của thỏa thuận nằm ở an ninh. Mỹ đề xuất một cơ chế bảo đảm cho Ukraine được mô phỏng theo Điều 5 của NATO, nhưng không bao gồm việc triển khai quân đội Mỹ trên bộ. Đây là điểm then chốt giúp Nga tỏ ra cởi mở hơn, trong bối cảnh Moscow khó chấp nhận việc Ukraine gia nhập NATO nhưng lại sẵn sàng để Kyiv tiến gần hơn tới Liên minh châu Âu. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là sự dịch chuyển chiến lược lớn trong quan hệ Nga–EU, đặt nền móng cho một cấu trúc an ninh châu Âu mới.
Song song với an ninh là tái thiết hậu chiến. Mỹ và châu Âu đã chuẩn bị các kịch bản đưa người dân Ukraine trở về, xây dựng một bộ máy quản trị minh bạch, với sự tham gia của các định chế tài chính toàn cầu như BlackRock và Ngân hàng Thế giới. Những đề xuất như thỏa thuận chia sẻ quyền sở hữu nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia cho thấy đàm phán không chỉ dừng ở ngừng bắn, mà đã chạm tới các lợi ích kinh tế – năng lượng dài hạn.
Tuy vậy, lãnh thổ vẫn là nút thắt lớn nhất. Ngay cả khi Mỹ tỏ ra lạc quan, Tổng thống Zelensky vẫn thẳng thắn thừa nhận đây là vấn đề “nan giải”, nơi Ukraine không thể tiếp tục nhượng bộ. Sự khác biệt này cho thấy 10% còn lại của tiến trình hòa bình có thể chính là phần khó khăn nhất.
Từ góc nhìn của cá nhân, bức tranh hiện tại giống một thời điểm chuyển pha hơn là một kết thúc đã được định sẵn. Nga phát tín hiệu sẵn sàng đạt thỏa thuận, Mỹ thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ, còn châu Âu chuẩn bị cho một vai trò tái thiết và tái cân bằng quan hệ với Moscow. Nhưng lịch sử cho thấy, những “khoảnh khắc Berlin” chỉ thực sự thành hình khi lợi ích an ninh, kinh tế và chính trị của các bên giao nhau đủ sâu.
Nếu thỏa thuận này tiến thêm một bước, châu Âu có thể bước vào một chu kỳ tái cấu trúc địa chính trị mới, nơi đối đầu quân sự dần nhường chỗ cho cạnh tranh ảnh hưởng và tái hội nhập kinh tế có điều kiện. Còn nếu thất bại, những kỳ vọng hiện tại sẽ chỉ làm nổi bật thêm mức độ mong manh của hòa bình cùng cái giá mà khu vực phải trả khi cơ hội lịch sử bị bỏ lỡ.
