Chính quyền Trump đang tiến rất gần đến giai đoạn hai của thỏa thuận Gaza, bước đi có khả năng định hình lại cán cân quyền lực Trung Đông trong những tháng tới. Theo các quan chức Mỹ và nguồn tin phương Tây trực tiếp tham gia đàm phán, Nhà Trắng dự kiến công bố cơ cấu quản trị hậu xung đột và bộ máy an ninh quốc tế mới trước Giáng sinh, nhằm củng cố lệnh ngừng bắn vốn mong manh và tạo khung quản trị dài hạn cho Gaza.
Một tiến trình mong manh nhưng đã dịch chuyển
Lệnh ngừng bắn, dù là thành tựu đối ngoại nổi bật nhất của nhiệm kỳ thứ hai của Trump, vẫn thường xuyên chao đảo: các cuộc không kích của Israel đã khiến 366 người Palestine thiệt mạng kể từ ngày 11/10, trong khi những vụ tấn công rời rạc của Hamas cũng gây thương vong cho phía Israel. Tuy vậy, yếu tố quan trọng của giai đoạn đầu, Hamas trả tự do cho toàn bộ con tin sống và đã chết, gần hoàn tất. Chỉ còn thi thể một nạn nhân, và phái đoàn Israel đã gặp các trung gian Qatar – Ai Cập để thảo luận cách thức bàn giao.
Dưới sức ép của Washington, Israel đã chấp thuận mở cửa Rafah cho phép dân thường Palestine tạm thời rời Gaza sang Ai Cập; đồng thời bàn thảo về cơ chế an ninh để cho phép họ quay trở lại khi tình hình ổn định. Netanyahu dự kiến gặp trực tiếp Trump trong tháng này để thống nhất các chi tiết của giai đoạn hai. Theo ghi nhận từ cuộc điện đàm gần nhất, Trump kỳ vọng Netanyahu trở thành “một đối tác tốt hơn” trong vấn đề Gaza.
Giai đoạn hai: rút quân, triển khai lực lượng ổn định quốc tế và thiết lập cơ cấu quản trị mới
Theo mô tả từ nhiều nguồn, giai đoạn hai dựa trên ba trụ cột:
- Israel rút quân khỏi nhiều khu vực hơn tại Gaza.
- Triển khai Lực lượng ổn định quốc tế (ISF): lực lượng đã được Hội đồng Bảo an phê chuẩn và đang ở giai đoạn cuối cùng của việc thành lập. Indonesia, Azerbaijan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đều sẵn sàng tham gia.
- Thiết lập chính phủ kỹ trị Palestine, vận hành dưới sự giám sát của một ủy ban điều hành quốc tế.
Tầng cao nhất của cơ cấu quản trị mới sẽ là Ủy ban hòa bình do Trump đứng đầu, quy tụ khoảng mười lãnh đạo từ các nước Ả Rập và phương Tây. Ủy ban điều hành phía dưới dự kiến có sự tham gia của Tony Blair, Jared Kushner, Steve Witkoff và đại diện các nước thành viên.
Danh sách ứng viên cho chính phủ kỹ trị Palestine ban đầu gồm 25 người, đã loại một nửa; tiêu chí then chốt là không liên kết với Hamas hay Fatah, có năng lực kỹ trị và từng làm việc trong các lĩnh vực quản trị – kinh doanh. Một số đang sống tại Gaza, số còn lại sẽ quay về phục vụ khi chính phủ được kích hoạt.
Điểm nghẽn lớn nhất: vai trò của Hamas
Washington cùng Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đang đàm phán với Hamas về khả năng nhóm này từ bỏ quyền quản trị Gaza và tiến tới giải trừ vũ khí theo hai giai đoạn: trước tiên là vũ khí hạng nặng, sau đó là vũ khí hạng nhẹ.
Trong khi Ai Cập và Qatar tỏ ra lạc quan, Netanyahu vẫn giữ thái độ nghi ngờ, dù chấp nhận “cho Hamas một cơ hội”, theo một nguồn tin phương Tây. Quy trình chỉ có thể được kích hoạt nếu Hamas đồng ý rút lui hoàn toàn khỏi quyền lực — điều sẽ quyết định toàn bộ kiến trúc hòa bình.
Theo các nhà đàm phán, công thức cuối cùng có thể là:
Lực lượng Phòng vệ Israel rút khỏi Gaza, đổi lại Hamas từ bỏ quyền lực và giải giáp.
Nếu mọi thỏa thuận được khóa chặt trong hai đến ba tuần tới, Trump sẽ công bố giai đoạn hai trước kỳ nghỉ Giáng sinh. Nhà Trắng khẳng định các bước triển khai của kế hoạch hòa bình “20 điểm” đang được đẩy nhanh, với mục tiêu tạo nền tảng an ninh – kinh tế bền vững hơn cho Gaza và các nước láng giềng.
BestSC – Biên tập và xuất bản nội dung
