Điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện Mỹ–Iran lúc này không nằm ở việc hai bên có đang đàm phán hay không, mà là Washington thực sự phải nói chuyện với ai để một thỏa thuận có giá trị.
“Nội dung được biên tập, phân tích và xuất bản bởi BestSC”
Theo thông tin được truyền thông Mỹ tiết lộ, giữa tháng 5, chính quyền Trump từng phải mở một kênh liên lạc bí mật với lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), sau khi các nhà đàm phán Mỹ bắt đầu nghi ngờ rằng những người ngồi đối diện họ chưa chắc có đủ quyền lực để đưa ra quyết định cuối cùng.
Người được chọn làm cầu nối là Nechirvan Barzani, Tổng thống Khu tự trị Kurdistan của Iraq. Đây là một lựa chọn khá thực dụng khi Barzani có quan hệ với cả Washington lẫn Tehran, từng sống và học tập tại Iran, đồng thời duy trì liên hệ với nhiều nhân vật cấp cao trong bộ máy an ninh Iran.
Khoảng ngày 10/5, Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ khi đó là Tulsi Gabbard đã liên hệ với Barzani, với sự chấp thuận của Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance. Thông điệp của Washington khá rõ là Nhà Trắng muốn biết liệu giới lãnh đạo IRGC có thực sự đứng sau những gì các nhà đàm phán Iran đang cam kết hay không.
Đây là một chi tiết rất quan trọng, bởi trong các cuộc đàm phán quốc tế, vấn đề không chỉ là hai bên có thể ký một văn bản hay không. Quan trọng hơn là người ký có đủ quyền lực để bảo đảm văn bản đó được thực thi hay không.
Barzani sau đó tìm cách thiết lập liên lạc trực tiếp với Tướng Ahmad Vahidi. Ngày 14/5, một quan chức IRGC tới văn phòng của ông tại Erbil, mang theo điện thoại mã hóa để thiết lập liên lạc an toàn.
Theo các nguồn tin am hiểu cuộc trao đổi, Vahidi khẳng định ông hoàn toàn ủng hộ nhóm đàm phán Iran và cho rằng cuộc khủng hoảng nên được giải quyết thông qua thương lượng. Barzani sau đó lập tức báo cáo lại cho phía Mỹ.
Washington tiếp tục đề xuất bước đi xa hơn với việc tổ chức một cuộc gặp bí mật giữa các nhà đàm phán cấp cao Mỹ và Iran tại Erbil, với Barzani đóng vai trò trung gian.
Nhưng cuộc gặp cuối cùng không diễn ra. Lý do nằm ở vấn đề an ninh. Phía Iran lo ngại Erbil có sự hiện diện đáng kể của các mạng lưới tình báo Israel và các quan chức Iran có thể trở thành mục tiêu nếu xuất hiện tại đây. Trong bối cảnh xung đột vẫn đang diễn ra, đây không phải một rủi ro có thể dễ dàng bỏ qua.
Câu chuyện này cho thấy một vấn đề lớn hơn mà Washington phải đối mặt trong bất kỳ vòng đàm phán nào với Tehran: cấu trúc quyền lực của Iran đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều sau chiến tranh.
Cuộc xung đột đã làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực bên trong Iran. Việc các lãnh đạo cấp cao bị loại khỏi hệ thống quyền lực, cộng thêm nhiều tuần giao tranh, đã giúp IRGC củng cố ảnh hưởng đối với an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại. Trong bối cảnh đó, vai trò thực tế của lực lượng này trong các quyết định chiến lược ngày càng khó bị bỏ qua.
Điều này cũng giải thích vì sao các cuộc đàm phán sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4 nhanh chóng rơi vào bế tắc. Đầu tháng 5, Washington từng tin rằng hai bên đã tiến khá gần tới một thỏa thuận. Nhưng Iran mất hơn 10 ngày mới phản hồi, khiến phía Mỹ bắt đầu đặt câu hỏi liệu các nhà đàm phán như Mohammad Bagher Ghalibaf và Abbas Araghchi có thực sự đủ thẩm quyền hay không.
Cuối cùng, Mỹ và Iran vẫn đạt được một bản ghi nhớ hợp tác, nhưng thỏa thuận này nhanh chóng đổ vỡ.
Và đây mới là phần đáng chú ý đối với các cuộc đàm phán trong tương lai.
Nếu Washington muốn đạt được một thỏa thuận có tính thực thi, họ không chỉ cần một kênh ngoại giao chính thức. Họ cần một kênh có thể tiếp cận trực tiếp những lực lượng thực sự kiểm soát các quyết định chiến lược của Iran.
Hiện tại, Pakistan và Qatar vẫn được cho là đang đóng vai trò trung gian, chuyển thông điệp giữa Washington và Tehran. Tuy nhiên, tiến triển thực tế dường như vẫn khá hạn chế. Một số đánh giá cho rằng những tuyên bố lạc quan từ phía Pakistan có thể nhằm tạo thêm động lực cho tiến trình ngoại giao hơn là phản ánh chính xác mức độ đồng thuận giữa hai bên.
Trong khi đó, Barzani vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục làm cầu nối. Ông gần đây được cho là đã gửi thông điệp tới Nhà Trắng, bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ khởi động lại đàm phán Mỹ–Iran.
Nhưng xét về bản chất, vấn đề có lẽ không nằm ở việc tìm một nhà trung gian tốt hơn.
Vấn đề nằm ở Hormuz. Nếu Iran vẫn muốn duy trì quyền kiểm soát đáng kể đối với tuyến hàng hải chiến lược này, trong khi Mỹ không chấp nhận một trật tự mà Tehran có thêm quyền lực đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, thì một thỏa thuận bền vững sẽ vẫn rất khó đạt được.
Đó cũng là lý do thị trường tài chính cần nhìn câu chuyện Mỹ–Iran với sự thận trọng. Một kênh liên lạc được mở lại không đồng nghĩa với việc xung đột sắp kết thúc. Đàm phán có thể giúp giảm rủi ro leo thang, nhưng khoảng cách giữa “có thể nói chuyện” và “có thể đạt được thỏa thuận” vẫn còn rất lớn.
Với vàng, dầu và đồng USD, đây là điểm quan trọng. Chỉ cần xuất hiện tín hiệu cho thấy Washington và Tehran thực sự tiến gần tới một thỏa thuận về Hormuz, phần bù rủi ro địa chính trị trên thị trường năng lượng có thể giảm nhanh. Ngược lại, nếu các kênh ngoại giao tiếp tục bế tắc và IRGC giữ lập trường cứng rắn, thị trường sẽ phải tiếp tục định giá rủi ro gián đoạn năng lượng và nhu cầu trú ẩn.
Theo quan điểm của tôi, câu chuyện Mỹ–Iran lúc này không còn đơn thuần là một cuộc đấu giữa hai chính phủ. Nó là cuộc thương lượng với một cấu trúc quyền lực nhiều tầng, trong đó Nhà Trắng phải xác định chính xác ai có thể nói “đồng ý” và quan trọng hơn, ai có đủ quyền lực để biến lời đồng ý đó thành hành động thực tế.
Và chừng nào bài toán đó chưa được giải quyết, mọi tín hiệu về một thỏa thuận hòa bình vẫn chỉ nên được xem là bước tiến ngoại giao, chưa phải điểm kết thúc của cuộc khủng hoảng.
Bài viết đến đây là hết, chúc bạn đọc ngày làm việc hiệu quả và hạnh phúc!
